{"id":288,"date":"2020-08-28T23:35:20","date_gmt":"2020-08-28T21:35:20","guid":{"rendered":"https:\/\/s1620.eu\/?p=288"},"modified":"2021-03-23T09:43:10","modified_gmt":"2021-03-23T08:43:10","slug":"im-klostergarten","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/im-klostergarten\/","title":{"rendered":"2. W przyklasztornym ogrodzie"},"content":{"rendered":"

W ogrodzie przyklasztornym Muzeum Pomorza w Greifswaldzie spotykamy aktork\u0119, Katj\u0119 Klemt. Dzi\u015b zaczyna si\u0119 jej \u015bledztwo w sprawie domniemanej czarownicy \u2013 Sydonii von Borck. <\/h4>\n\n\n\n

Katja przechadza si\u0119 niespiesznie mi\u0119dzy rabatami ogrodu z zio\u0142ami. Od czasu do czasu schyla si\u0119 i w\u0105cha wybran\u0105 ro\u015blin\u0119. Jest ju\u017c sierpie\u0144, wiele zi\u00f3\u0142 kuchennych i ro\u015blin leczniczych ju\u017c przekwit\u0142o. Pochyla si\u0119 i wdycha silny zapach wrotycza. Czy tak samo robi\u0142a Sydonia w ogrodzie klasztoru w Marianowie (Marienflie\u00df)? \u201eChcia\u0142abym zrozumie\u0107, jak zostaje si\u0119 czarownic\u0105\u201d \u2013 wyja\u015bnia lekko zachryp\u0142ym g\u0142osem. To ona da g\u0142os szlachciance w niemieckiej wersji s\u0142uchowisk kryminalnych, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u201eAkt Sydonii\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Wiele zi\u00f3\u0142 ma wszechstronne zastosowanie, a ich znajomo\u015b\u0107 bywa\u0142a w dawnych czasach zbawienna. Niedocenienie ich mocy i nieprawid\u0142owe zastosowanie mo\u017ce si\u0119 jednak \u017ale sko\u0144czy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Wiele zale\u017cy od podanej dawki. Taki cho\u0107by lulek \u2013 niewielka porcja u\u015bmierza b\u00f3l, ale po przedawkowaniu mo\u017ce wywo\u0142ywa\u0107 halucynacje. W p\u00f3\u017anym \u015bredniowieczu uwa\u017cany za diaboliczny sk\u0142adnik mikstur czarownic. Podobno na Pomorzu pewna kobieta stan\u0119\u0142a przed s\u0105dem za doprowadzenie m\u0119\u017cczyzny do szale\u0144stwa poprzez w\u0142o\u017cenie mu nasion lulka do but\u00f3w. Georg Homann napisa\u0142 w swoim zielniku \u201eRo\u015bliny truj\u0105ce Pomorza do u\u017cytku szk\u00f3\u0142 miejskich i wiejskich\u201d: \u201eMoc tej ro\u015bliny bywa wykorzystywana jako lekarstwo, poza tym wszystkie jej cz\u0119\u015bci s\u0105 truj\u0105ce. Powoduj\u0105 odurzenie, niezwyk\u0142\u0105 weso\u0142o\u015b\u0107, sucho\u015b\u0107 w gardle i napady duszno\u015bci\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Dziurawiec z kolei znany jest w j\u0119zyku niemieckim pod nazwami Hexenblume<\/em>, Teufelsbiss<\/em> czy Jageteufel<\/em>. W Polsce funkcjonuje natomiast jako: ziele \u015bwi\u0119tego Jana (\u015bwi\u0119toja\u0144skie) czy boginki, dziurawik, zanowyt, arlika, przestrzelon, micha\u0142kowate ziele, krzy\u017cowe ziele, dzwoniec, dzwonki Panny Marii, a tak\u017ce krew Matki Bo\u017cej. Dawniej nazywano je te\u017c fuga daemonum<\/em> (ucieczka demon\u00f3w), co mo\u017ce sugerowa\u0107, \u017ce dziurawca u\u017cywano do wyp\u0119dzania duch\u00f3w nieczystych. \u0179r\u00f3d\u0142a niemieckoj\u0119zyczne podaj\u0105, \u017ce ciemny sok ro\u015bliny ma cudown\u0105 moc i jest lekarstwem na magi\u0119 i moc diab\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Zwi\u0105zek mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem i przyrod\u0105 silnie rezonuje w nazwach ro\u015blin. Do dzi\u015b stosuje si\u0119 takie, kt\u00f3re zawieraj\u0105 s\u0142owa: wied\u017ama, diabe\u0142 czy magia, i \u015bwiadcz\u0105 o braku zrozumienia lub strachu ludzi wzgl\u0119dem otoczenia. Wiele z takich \u201emagicznych\u201d ro\u015blin charakteryzuje si\u0119 ambiwalencj\u0105 \u2013 z jednej strony wyrz\u0105dzaj\u0105 krzywd\u0119 lub chorob\u0119, z drugiej lecz\u0105 lub chroni\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Tak jest te\u017c w przypadku pokrzywy. Bogata w minera\u0142y i witaminy, ceniona jest za w\u0142a\u015bciwo\u015bci przeciwzapalne. Jednocze\u015bnie sieje postrach w\u015br\u00f3d dzieci i doros\u0142ych, szczeg\u00f3lnie latem, bo wywo\u0142uje nieprzyjemnie sw\u0119dz\u0105ce p\u0119cherze na nieos\u0142oni\u0119tej sk\u00f3rze. W j\u0119zyku niemieckim jej nazwa to Brennnessel<\/em>, od s\u0142owa brennen<\/em> \u2013 pali\u0107 lub parzy\u0107, a to ostatnie odnosi si\u0119 te\u017c do jednego z potocznych polskich okre\u015ble\u0144 na pokrzyw\u0119, tj. parzawica. Motyw listka pokrzywy z liter\u0105 \u201eS\u201d (od imienia Sydonii) sta\u0142 si\u0119 symbolem naszego przedsi\u0119wzi\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zdj\u0119cia: Pommersches Landesmuseum<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na zdj\u0119ciu w tle rozpozna\u0107 mo\u017cna \u015bcian\u0119 szczytow\u0105 murowanej biblioteki dawnego klasztoru franciszkan\u00f3w (obecnie Muzeum Pomorza w Greifswaldzie). Na lewo od budynku biblioteki rozci\u0105ga\u0142 si\u0119 dawniej ogr\u00f3d mnich\u00f3w. Od 1491 roku ogr\u00f3d znacznie zwi\u0119kszy\u0142 swe podwoje, kiedy to Katharina Rubenow zapisa\u0142a klasztorowi dodatkowo du\u017cy sad.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W nawi\u0105zaniu do tej tradycji do dzi\u015b w muzeum kultywowana jest sztuka ogrodnicza. Opr\u00f3cz drzew odnosz\u0105cych si\u0119 do zwyczaj\u00f3w sadowniczych powsta\u0142y – zgodnie ze star\u0105 tradycj\u0105 klasztorn\u0105 – rabaty z ro\u015blinami s\u0142u\u017c\u0105cymi do farbowania, zio\u0142ami kuchennymi, leczniczymi, symbolicznymi ro\u015blinami religijnymi, a tak\u017ce warzywami. \u0179r\u00f3d\u0142a pisane dostarczaj\u0105 nam informacji na ten temat – np. wykaz zi\u00f3\u0142 leczniczych Karola Wielkiego \u201eKapitulare de Villis\u201d, notatki mnicha Walahfrida Strabo z \u201eHortulusa\u201d oraz przekazy na temat tradycji klasztoru benedyktyn\u00f3w w St. Gallen z XVII wieku.<\/p>\n\n\n\n

Literatura:<\/p>\n\n\n\n

Renate Silina-Pinke: Hexenpflanzen im Deutschen und Lettischen, In: Hexen. Historische Faktizit\u00e4t und fiktive Bildlichkeit; Marion George, Andrea Rudolph (Hg.); 2006, s. 35-45<\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Radomski: Grunt to zdrowie, 2019<\/p>\n\n\n\n

Repro: Georg Gotthilf Jacob Homann: Ro\u015bliny truj\u0105ce Pomorza. Giftpflanzen von Pommern, 2018<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W ogrodzie przyklasztornym Muzeum Pomorza w Greifswaldzie spotykamy aktork\u0119, Katj\u0119 Klemt. Dzi\u015b zaczyna si\u0119 jej \u015bledztwo w sprawie domniemanej czarownicy \u2013 Sydonii von Borck. Katja przechadza si\u0119 niespiesznie mi\u0119dzy rabatami ogrodu z zio\u0142ami. Od czasu do czasu schyla si\u0119 i w\u0105cha wybran\u0105 ro\u015blin\u0119. Jest ju\u017c sierpie\u0144, wiele zi\u00f3\u0142 kuchennych i ro\u015blin leczniczych ju\u017c przekwit\u0142o. Pochyla […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":298,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"yoast_head":"\n2. W przyklasztornym ogrodzie - Akta Sydonii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow\" \/>\n<meta name=\"googlebot\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<meta name=\"bingbot\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/im-klostergarten\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"[:de]2. Im Klostergarten[:pl]2. W przyklasztornym ogrodzie [:] - Akta Sydonii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"W ogrodzie przyklasztornym Muzeum Pomorza w Greifswaldzie spotykamy aktork\u0119, Katj\u0119 Klemt. Dzi\u015b zaczyna si\u0119 jej \u015bledztwo w sprawie domniemanej czarownicy \u2013 Sydonii von Borck. Katja przechadza si\u0119 niespiesznie mi\u0119dzy rabatami ogrodu z zio\u0142ami. Od czasu do czasu schyla si\u0119 i w\u0105cha wybran\u0105 ro\u015blin\u0119. Jest ju\u017c sierpie\u0144, wiele zi\u00f3\u0142 kuchennych i ro\u015blin leczniczych ju\u017c przekwit\u0142o. Pochyla […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/im-klostergarten\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Akta Sydonii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-08-28T21:35:20+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-03-23T08:43:10+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/Im-Garten-mit-Sidonia_1-1-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1843\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/\",\"name\":\"Akta Sydonii\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/?s={search_term_string}\",\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/im-klostergarten\/#primaryimage\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"url\":\"https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/Im-Garten-mit-Sidonia_1-1-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1843},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/im-klostergarten\/#webpage\",\"url\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/im-klostergarten\/\",\"name\":\"[:de]2. Im Klostergarten[:pl]2. W przyklasztornym ogrodzie [:] - Akta Sydonii\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/im-klostergarten\/#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2020-08-28T21:35:20+00:00\",\"dateModified\":\"2021-03-23T08:43:10+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/#\/schema\/person\/a352063e517c2701f5fb866fc908da06\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/im-klostergarten\/\"]}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/#\/schema\/person\/a352063e517c2701f5fb866fc908da06\",\"name\":\"Die Akte Sidonia\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/#personlogo\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/3acbe25344fe6f5aff2ac070c9294cd7?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Die Akte Sidonia\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/288"}],"collection":[{"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=288"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/288\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":683,"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/288\/revisions\/683"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/298"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=288"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=288"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=288"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}