{"id":362,"date":"2020-10-08T14:59:59","date_gmt":"2020-10-08T12:59:59","guid":{"rendered":"https:\/\/s1620.eu\/?p=362"},"modified":"2021-03-23T09:43:01","modified_gmt":"2021-03-23T08:43:01","slug":"das-recht-einer-hexe-gerichtsverfahren-bei-hexenprozessen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/das-recht-einer-hexe-gerichtsverfahren-bei-hexenprozessen\/","title":{"rendered":"4. Prawa czarownicy? Post\u0119powanie s\u0105dowe w procesach o czary"},"content":{"rendered":"<h4><strong>Autor tekstu: Paul Sperber<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p>Z dzisiejszej perspektywy mo\u017ce to zabrzmie\u0107 paradoksalnie: orzecznictwo w procesach o czary? <\/p>\n\n\n\n<p>Jak najbardziej, poniewa\u017c czary uwa\u017cano w\u0142a\u015bnie za akt prawny. Dlaczego jednak w og\u00f3le rzekome czarownice by\u0142y prze\u015bladowane? Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, by\u0142y one uznawane za poplecznice diab\u0142a, kt\u00f3re celowo wyrz\u0105dza\u0142y szkody jak nieurodzaj, burze, po\u017cary, a tak\u017ce nieszcz\u0119\u015bcia dotykaj\u0105ce pojedyncze osoby jak poronienia czy choroby. W chrze\u015bcija\u0144skim \u015bredniowieczu i we wczesnym okresie nowo\u017cytnym ju\u017c sam strach przed szatanem dawa\u0142 podstaw\u0119 do tropienia i skazywania na \u015bmier\u0107 potencjalnych pomocnik\u00f3w diab\u0142a. <\/p>\n\n\n\n<p>I cho\u0107 wszystko to by\u0142o oparte na wierze, procesy czarownic nie podlega\u0142y jurysdykcji Ko\u015bcio\u0142a. Wr\u0119cz przeciwnie, Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki w \u015bredniowieczu wyra\u017anie pot\u0119pia\u0142 ich lincz. A siej\u0105ca postrach inkwizycja, przynajmniej pocz\u0105tkowo, zdecydowanie sprzeciwia\u0142a si\u0119 prze\u015bladowaniu czarownic, poniewa\u017c jej zadaniem by\u0142o \u015bciganie heretyk\u00f3w, czyli wiaro\u0142omnych chrze\u015bcijan, nie mag\u00f3w. St\u0105d te\u017c to s\u0105dy \u015bwieckie sprawowa\u0142y jurysdykcj\u0119 w sprawach o czary.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2221-1-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-371\" srcset=\"https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2221-1-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2221-1-300x200.jpg 300w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2221-1-768x512.jpg 768w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2221-1-2048x1365.jpg 2048w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2221-1-1980x1320.jpg 1980w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Paul Sperber przy murach miejskich w Greifswaldzie &#8211;  nowy sprzymierzeniec w sieci na rzecz rehabilitacji domniemanych czarownic na Pomorzu.<br>Zdj\u0119cia: Pommersches Landesmuseum<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Z ko\u0144cem XIII w. nast\u0105pi\u0142a istotna zmiana w ko\u015bcielnej wyk\u0142adni, wg kt\u00f3rej ju\u017c samo zaprzeczanie istnieniu czarownic uznawano za herezj\u0119. Kluczow\u0105 rol\u0119 w procesie systematycznego prze\u015bladowania czarownic odegra\u0142 dominika\u0144ski mnich Heinrich Kramer (* 1430- \u2020 1505), kt\u00f3ry w 1478 r. zosta\u0142 mianowany inkwizytorem. Sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej \u00f3w mnich przed\u0142o\u017cy\u0142 papie\u017cowi Innocentemu VIII dokument, w kt\u00f3rym uznawano istnienie czarownic i legitymizowano ich prze\u015bladowania &#8211; s\u0142ynn\u0105 bull\u0119 Summis desiderantes affectibus. Odt\u0105d inkwizytorzy prze\u015bladuj\u0105cy czarownice dzia\u0142ali na zlecenie i w imieniu Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Jeszcze w tym samym roku Kramer wyda\u0142 swoje s\u0142ynne dzie\u0142o \u201eMalleus maleficarum\u201d, znane r\u00f3wnie\u017c jako \u201eM\u0142ot na czarownice\u201d. By\u0142 to katolicki traktat na temat czarownictwa, kt\u00f3ry nawo\u0142ywa\u0142 do ostrej walki z szerz\u0105cymi si\u0119 w praktykami magicznymi i satanicznymi oraz nakazywa\u0142 aktywn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 i pomoc inkwizytorom. Celem traktatu by\u0142o przedstawienie wyk\u0142adni legitymizuj\u0105cej \u00f3wczesny wymiar sprawiedliwo\u015bci do organizacji proces\u00f3w o czary i os\u0142abienie argument\u00f3w przeciwnik\u00f3w tych\u017ce. Kramer usprawiedliwia\u0142 prze\u015bladowania czarownic scholastycznie a\u017c w ko\u0144cu za\u017c\u0105da\u0142 ich ca\u0142kowitej eksterminacji. Uda\u0142o mu si\u0119 wymiernie wzmocni\u0107 swoj\u0105 pozycj\u0119 w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki Malleus maleficarum.<\/p>\n\n\n\n<p>Wi\u0119kszo\u015b\u0107 polowa\u0144 na czarownice mia\u0142a miejsce mi\u0119dzy XV a XVIII wiekiem, a liczb\u0119 ofiar szacuje si\u0119 na oko\u0142o 60 000 os\u00f3b w ca\u0142ej Europie. Prawie po\u0142owa z nich zgin\u0119\u0142a na obszarze \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, jak podaje Gerd Schwerhoff w swojej publikacji po\u015bwi\u0119conej najnowszym wynikom bada\u0144.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"2560\" height=\"1707\" src=\"https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2237-1-scaled.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-372\" srcset=\"https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2237-1-scaled.jpg 2560w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2237-1-300x200.jpg 300w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2237-1-768x512.jpg 768w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2237-1-2048x1365.jpg 2048w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2237-1-1200x800.jpg 1200w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2237-1-1980x1320.jpg 1980w\" sizes=\"(max-width: 2560px) 100vw, 2560px\" \/><figcaption>Wsp\u00f3\u0142czesne niemieckoj\u0119zyczne naukowe wydanie \u201eM\u0142ota na czarownice&#8221;<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Jednak nie tylko katolicy prze\u015bladowali czarownice. R\u00f3wnie\u017c reformacja nie przynios\u0142a poprawy sytuacji os\u00f3b oskar\u017conych o czary, wr\u0119cz przeciwnie &#8211; w praktyce Ko\u015bci\u00f3\u0142 protestancki traktowa\u0142 czarownice znacznie brutalniej. Marcin Luter opowiada\u0142 si\u0119 za prze\u015bladowaniem czarownic: \u201eTo niezwykle sprawiedliwe prawo, kt\u00f3re nakazuje skazywanie czarownic na \u015bmier\u0107, poniewa\u017c powoduj\u0105 wiele szk\u00f3d\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Od 1532 r. to Constitutio Criminalis Carolina, wydana za panowania cesarza Karola V, stanowi\u0142a podstaw\u0119 prawn\u0105 w \u015awi\u0119tym Cesarstwie Rzymskim w procesach o czary. Zgodnie z jej przepisami skazanie mog\u0142o nast\u0105pi\u0107 jedynie wtedy, gdy wyst\u0105pi\u0142y rzeczywiste szkody (odrzucono w nim stosowanie wyroku \u015bmierci na podstawie wyrok\u00f3w wydanych w ramach ordali\u00f3w &#8211; s\u0105d\u00f3w bo\u017cych lub uzyskanych np. w pr\u00f3bach wody itp.). Carolina wprowadza\u0142a r\u00f3wnie\u017c okre\u015blenie winy jako podstawy odpowiedzialno\u015bci karnej.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ko\u015bcio\u0142y katolicki i protestancki r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 w zakresie interpretacji nowych przepis\u00f3w &#8211; ten ostatni stosowa\u0142 znacznie bardziej surow\u0105 wyk\u0142adni\u0119. Jednak jedna zasada, kt\u00f3rej musieli si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0107 wszyscy s\u0119dziowie i prokuratorzy brzmia\u0142a: bez przyznania si\u0119 do winy, nie ma skazania. (&#8230;) Oko\u0142o 1600 r. ukaza\u0142o si\u0119 \u201eInstructio Proformandis processibus in causis Strigum, Sorrilegiorum &amp; maleficiorum\u201d, a tak\u017ce \u201eInstructio des Sanctum Officium\u201d lub w wolnym t\u0142umaczeniu \u201eInstrukcja procesowa w sprawach o czary\u201d. Na podstawie tego \u017ar\u00f3d\u0142a, mo\u017cna do\u015b\u0107 dok\u0142adnie zrekonstruowa\u0107 regularny przebieg takiego procesu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"1024\" height=\"653\" src=\"https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2616_kopie-1-1024x653.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-373\" srcset=\"https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2616_kopie-1-1024x653.jpg 1024w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2616_kopie-1-300x191.jpg 300w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2616_kopie-1-768x490.jpg 768w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2616_kopie-1-1536x979.jpg 1536w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2616_kopie-1-2048x1306.jpg 2048w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2616_kopie-1-1200x765.jpg 1200w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2616_kopie-1-1980x1263.jpg 1980w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Kazanie Lutra &#8211; cz\u0119\u015b\u0107 ekspozycji na Zamku w Penzlin &#8211; Museum Burg Penzlin. Das Hexenmuseum in Mecklenburg<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Punktem wyj\u015bcia dla ka\u017cdego procesu by\u0142o postawienie domniemanej czarownicy w stan oskar\u017cenia. Do\u015b\u0107 cz\u0119sto zarzut opiera\u0142 si\u0119 na plotkach lub donosach, jednak mo\u017cna by\u0142o r\u00f3wnie\u017c zosta\u0107 oskar\u017conym o \u015bmier\u0107 lub chorob\u0119 osoby z powodu rzekomych czar\u00f3w. Je\u015bli lekarz w ramach konsultacji ustali\u0142 naturaln\u0105 przyczyn\u0119 zgonu, post\u0119powanie by\u0142o umorzone. Je\u015bli przyczyna nie by\u0142a naturalna, bywa\u0142o \u017ce o opinie proszono innych medyk\u00f3w i dok\u0142adnie sprawdzano dowody. Je\u015bli uznano, \u017ce nie mia\u0142o miejsca nic podejrzanego, sprawa by\u0142a umorzona.<\/p>\n\n\n\n<p>Je\u015bli jednak przyczyn choroby czy \u015bmierci doszukano si\u0119 w mo\u017cliwych czarach czy konszachtach z diab\u0142em, to podejrzana wied\u017ama by\u0142a zatrzymywana. Za miejsce aresztu s\u0142u\u017cy\u0142a najcz\u0119\u015bciej wie\u017ca wi\u0119zienna lub wie\u017ca w murach miejskich. W tym samym czasie przeprowadzono przeszukanie domu oskar\u017conej. Sama osoba zatrzymana by\u0142a rozbierana do naga, a jej w\u0142osy podpalano albo golono. Mia\u0142o to zapobiega\u0107 u\u017cywaniu ukrytych magicznych mikstur czy talizman\u00f3w. Ponadto na ciele poszukiwano tzw. \u015blad\u00f3w czarownic, np. znamion, kt\u00f3re interpretowano jako \u201epiecz\u0119\u0107 diab\u0142a\u201d.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2372-1-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-374\" srcset=\"https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2372-1-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2372-1-300x200.jpg 300w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2372-1-768x512.jpg 768w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2372-1-2048x1365.jpg 2048w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2372-1-1200x800.jpg 1200w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2372-1-1980x1320.jpg 1980w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Instrumenty tortur &#8211; wystawa na Zamku w Penzlin &#8211; Museum Burg Penzlin. Das Hexenmuseum in Mecklenburg<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Nast\u0119pnym krokiem by\u0142o przes\u0142uchanie, kt\u00f3re sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z trzech nast\u0119puj\u0105cych po sobie faz: przes\u0142uchanie polubowne, podczas kt\u00f3rego przes\u0142uchanie prowadzi\u0142 s\u0119dzia; territion (strach), czyli przes\u0142uchanie z przedstawieniem narz\u0119dzi tortur; i wreszcie przes\u0142uchanie z u\u017cyciem tortur (Pein &#8211; b\u00f3l), w kt\u00f3rym wykorzystano narz\u0119dzia takie jak \u0142o\u017ce \u201esprawiedliwo\u015bci\u201d czy zgniatacz kciuk\u00f3w. W trakcie przes\u0142uchania zabronione by\u0142o u\u017cywanie pyta\u0144 sugestywnych. Zgodnie z \u00f3wczesnym prawem tortury nie powinny by\u0107 stosowane jednorazowo d\u0142u\u017cej ni\u017c przez godzin\u0119, ale zasada ta nierzadko by\u0142a ignorowana. Ponadto inna regu\u0142a stanowi\u0142a, \u017ce je\u017celi po trzykrotnym torturowaniu oskar\u017cona nie przyzna\u0142a si\u0119 do winy, to akt oskar\u017cenia musia\u0142 by\u0107 wycofany, a zatrzymana zwolniona z aresztu. Je\u015bli oskar\u017cona zmar\u0142a w wyniku tortur, w aktach procesu lub protokole przes\u0142uchania cz\u0119sto wpisywano \u201ein Cartzer de mortua\u201d (\u201eumiera w wi\u0119zieniu\u201d). Co ciekawe, ka\u017cdemu oskar\u017conemu, w tym ludziom biednym, przydzielano obro\u0144c\u0119, a nast\u0119pnie dawano mo\u017cliwo\u015b\u0107 udokumentowania w\u0142asnej obrony na pi\u015bmie. Je\u017celi w trakcie procesu s\u0119dziowie nie wydali wyroku i nie zapad\u0142 on r\u00f3wnie\u017c w wy\u017cszej instancji czy przed innym sk\u0142adem s\u0119dziowskim, to post\u0119powanie musia\u0142o zosta\u0107 umorzone.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2376-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-375\" srcset=\"https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2376-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2376-300x200.jpg 300w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2376-768x512.jpg 768w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2376-2048x1366.jpg 2048w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2376-1200x800.jpg 1200w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2376-1980x1320.jpg 1980w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Zgniatacz kciuk\u00f3w &#8211; Museum Burg Penzlin. Das Hexenmuseum in Mecklenburg<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Nast\u0119pnym, cho\u0107 nieoficjalnym krokiem by\u0142y ordalia. Jednym ze \u015brodk\u00f3w dowodowych w ramach s\u0105d\u00f3w bo\u017cych s\u0142u\u017c\u0105cych ustaleniu winy lub niewinno\u015bci oskar\u017conego by\u0142a pr\u00f3ba zimnej wody, polegaj\u0105ca na wrzuceniu do niej skr\u0119powanej linami rzekomej czarownicy. Je\u015bli uton\u0119\u0142a, oznacza\u0142o to, \u017ce by\u0142a niewinna, cho\u0107 to rozwi\u0105zanie sprawy na niewiele si\u0119 oskar\u017conej zda\u0142o. Jednak\u017ce takie p\u0142awienie czarownic nie mog\u0142o by\u0107 materia\u0142em dowodowym w oficjalnym procesie przed s\u0105dem powszechnym.<\/p>\n\n\n\n<p>Po przyznaniu si\u0119 do winy nierzadko odbywa\u0142o si\u0119 drugie przes\u0142uchanie, w kt\u00f3rym s\u0119dziowie i kaci wypytywali o wsp\u00f3\u0142spiskowc\u00f3w i inne czarownice, gdy\u017c przyjmowano, \u017ce musia\u0142y si\u0119 one mi\u0119dzy sob\u0105 zna\u0107 i udawa\u0107 wsp\u00f3lnie na sabat. <\/p>\n\n\n\n<p>Po przyznaniu si\u0119 do winy i prawomocnym wyroku, skazana by\u0142a prowadzona na miejsce egzekucji. Powszechnym sposobem wykonywania kary \u015bmierci by\u0142o spalenie \u017cywcem na stosie. Celem nie by\u0142o poddawanie jej dalszej agonii &#8211; w tamtych czasach uznawano, \u017ce ogie\u0144 ma moc oczyszczaj\u0105c\u0105, a spalenie na stosie gwarantuje oczyszczenie grzesznej duszy. Dla czarownic wywodz\u0105cych si\u0119 ze stanu szlacheckiego, takich jak Sydonia von Borck, przewidziany by\u0142 l\u017cejszy wymiar kary. W takich przypadkach wyrok \u015bmierci wykonywany by\u0142 przez \u015bci\u0119cie, a dopiero zw\u0142oki palone by\u0142y na stosie. Uznawano to za akt \u0142aski, kt\u00f3rego udzielano tak\u017ce osobom spoza stanu szlacheckiego.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2359-1-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-376\" srcset=\"https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2359-1-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2359-1-300x200.jpg 300w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2359-1-768x512.jpg 768w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2359-1-2048x1365.jpg 2048w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2359-1-1200x800.jpg 1200w, https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2359-1-1980x1320.jpg 1980w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Dawna sala s\u0105dowa na Zamku w Penzlin &#8211; Museum Burg Penzlin. Das Hexenmuseum in Mecklenburg<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Autorem tekstu jest Paul Sperber &#8211; student studi\u00f3w magisterskich na Uniwersytecie w Greifswaldzie na kierunku historii sztuki.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0179r\u00f3d\u0142a:&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Rainer DECKER: Die P\u00e4pste und die Hexen. Aus den geheimen Akten der Inquisition, Darmstadt 2 2013.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Marco FRENSCHKOWSKI: Die Hexen. Eine kulturgeschichtliche Analyse, Wiesbaden 2 2016.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Heinrich KRAMER (Institoris): Der Hexenhammer. Malleus Maleficarum. Kommentierte Neu\u00fcbersetzung (hrsg. v. G\u00fcnter Jerouschek und Wolfgang Behringer), M\u00fcnchen 3 2003.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Brian LEVACK: Hexenjagd. Die Geschichte der Hexenverfolgungen in Europa, M\u00fcnchen 4 2009.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Gerd SCHWERHOFF: Vom Alltagsverdacht zur Massenverfolgung. Neuere deutsche Forschungen zum fr\u00fchneuzeitlichen Hexenwesen (Geschichte in Wissenschaft und Unterricht 46), Seelze 1995, S. 859-380.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Autor tekstu: Paul Sperber Z dzisiejszej perspektywy mo\u017ce to zabrzmie\u0107 paradoksalnie: orzecznictwo w procesach o czary? Jak najbardziej, poniewa\u017c czary uwa\u017cano w\u0142a\u015bnie za akt prawny. Dlaczego jednak w og\u00f3le rzekome czarownice by\u0142y prze\u015bladowane? Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, by\u0142y one uznawane za poplecznice diab\u0142a, kt\u00f3re celowo wyrz\u0105dza\u0142y szkody jak nieurodzaj, burze, po\u017cary, a tak\u017ce nieszcz\u0119\u015bcia dotykaj\u0105ce pojedyncze osoby [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":372,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v14.8.1 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>4. Prawa czarownicy? Post\u0119powanie s\u0105dowe w procesach o czary  - Akta Sydonii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow\" \/>\n<meta name=\"googlebot\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<meta name=\"bingbot\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/das-recht-einer-hexe-gerichtsverfahren-bei-hexenprozessen\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"[:de]4. Das Recht einer Hexe? Gerichtsverfahren bei Hexenprozessen[:pl]4. Prawa czarownicy? Post\u0119powanie s\u0105dowe w procesach o czary [:] - Akta Sydonii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Autor tekstu: Paul Sperber Z dzisiejszej perspektywy mo\u017ce to zabrzmie\u0107 paradoksalnie: orzecznictwo w procesach o czary? Jak najbardziej, poniewa\u017c czary uwa\u017cano w\u0142a\u015bnie za akt prawny. Dlaczego jednak w og\u00f3le rzekome czarownice by\u0142y prze\u015bladowane? Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, by\u0142y one uznawane za poplecznice diab\u0142a, kt\u00f3re celowo wyrz\u0105dza\u0142y szkody jak nieurodzaj, burze, po\u017cary, a tak\u017ce nieszcz\u0119\u015bcia dotykaj\u0105ce pojedyncze osoby [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/das-recht-einer-hexe-gerichtsverfahren-bei-hexenprozessen\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Akta Sydonii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-10-08T12:59:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-03-23T08:43:01+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2237-1-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1707\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/\",\"name\":\"Akta Sydonii\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/?s={search_term_string}\",\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/das-recht-einer-hexe-gerichtsverfahren-bei-hexenprozessen\/#primaryimage\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"url\":\"https:\/\/s1620.eu\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/IMG_2237-1-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1707},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/das-recht-einer-hexe-gerichtsverfahren-bei-hexenprozessen\/#webpage\",\"url\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/das-recht-einer-hexe-gerichtsverfahren-bei-hexenprozessen\/\",\"name\":\"[:de]4. Das Recht einer Hexe? Gerichtsverfahren bei Hexenprozessen[:pl]4. Prawa czarownicy? Post\\u0119powanie s\\u0105dowe w procesach o czary [:] - Akta Sydonii\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/das-recht-einer-hexe-gerichtsverfahren-bei-hexenprozessen\/#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2020-10-08T12:59:59+00:00\",\"dateModified\":\"2021-03-23T08:43:01+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/#\/schema\/person\/a352063e517c2701f5fb866fc908da06\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/das-recht-einer-hexe-gerichtsverfahren-bei-hexenprozessen\/\"]}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/#\/schema\/person\/a352063e517c2701f5fb866fc908da06\",\"name\":\"Die Akte Sidonia\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/s1620.eu\/pl\/#personlogo\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/3acbe25344fe6f5aff2ac070c9294cd7?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Die Akte Sidonia\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/362"}],"collection":[{"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=362"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/362\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":682,"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/362\/revisions\/682"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/372"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=362"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=362"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/s1620.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=362"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}